Aroma Kimyasalları SözlüğüParfümeri Terimleri Rehberi
Parfümeri dünyasının kendine ait bir dili vardır. "Absolüt" ile "esansiyel yağ" farkı, bir "akor"un ne demek olduğu, "fiksatif"in neden önemli olduğu ya da "sillage" ile "projeksiyon" arasındaki incelik — bu terimleri bilmek, parfümü sadece koklayan biriyle onu anlayan biri arasındaki farktır. Bu sözlük, aroma kimyasalları ve parfümeri alanının en sık kullanılan terimlerini alfabetik sırayla, açık ve doğru tanımlarla bir araya getiriyor. İster formülasyona yeni başlıyor olun, ister bir parfüm incelemesindeki terimleri çözmek isteyin, burası başvuru noktanız olsun.
50+TERİM.
Alfabetik. KOLAY ERİŞİM.
Açık Tanım. SADE TÜRKÇE.
Referans. BAŞVURU KAYNAĞI.
HIZLI ERİŞİM ABC–ÇDEFG–HI–İKL–MN–OP–RS–ŞT–Ü
A
Absolüt(Absolute)Çiçek, reçine veya diğer bitkisel maddelerden çözücü ekstraksiyonuyla elde edilen, son derece konsantre ve aromatik bir doğal üründür. Önce konkret elde edilir, ardından alkolle işlenerek absolüt üretilir. Yasemin, gül ve tuberoz gibi ısıya hassas çiçekler için tercih edilir; distilasyonla elde edilen esansiyel yağdan daha zengin ve gerçekçi olabilir.Akor(Accord)Birden fazla hammaddenin birleşerek tek ve yeni bir koku izlenimi yarattığı kombinasyondur — müzikteki akora benzer. Örneğin "amber akoru" tek bir madde değil, genellikle labdanum, vanilya ve balsemik reçinelerin birleşimidir. Parfümler akorların üst üste kurulmasıyla inşa edilir.Aldehit(Aldehyde)Bir karbonil grubu içeren kimyasal bileşik sınıfıdır. Parfümeride "aldehitli" terimi genellikle parlak, mumsu, sabunsu ve metalik karakter veren yağ aldehitlerini (C-8'den C-12'ye) tanımlar. Klasik aldehitli parfümlerin imzasıdır.Amber(Akor)Parfümerideki amber, fosilleşmiş reçine (kehribar) değil, birakordur: genellikle labdanum, vanilya ve balsemik reçinelerin sıcak, tatlı-reçineli kombinasyonu. Modern parfümeride Ambroksan (CAS: 6790-58-5) gibi moleküller de "amber" etkisi verir.Amber, kehribar ve ambergris farkı →Ambergris(Amber-i Anber)İspermeçet balinasının sindirim sisteminde oluşan, denizde olgunlaşan hayvansal kökenli değerli bir maddedir. Mineral, denizsi, sıcak-hayvansal bir kokuya ve olağanüstü fiksatif gücüne sahiptir. Pahalı ve tartışmalı olduğundan modern parfümeride yerini büyük ölçüde Ambroksan gibi sentetikler almıştır.Animalik(Hayvansal)Misk, kastoreum, civet ve ambergris gibi hayvansal kökenli (veya onları taklit eden) notaların sıcak, tensel, bazen keskin karakterini tanımlar. Küçük dozlarda bir kompozisyona derinlik, sıcaklık ve "cilt hissi" katar.Aroma KimyasalıParfüm ve aromada kullanılan, kokusu olan tekil kimyasal bileşiklerin genel adıdır. Doğal kaynaklardan izole edilebilir veya sentetik olarak üretilebilir. Her aroma kimyasalı belirli bir koku karakterine ve bir CAS numarasına sahiptir.AromatikParfümeride lavanta, biberiye, adaçayı, kekik gibi otsu-baharatlı bitkilerin ferah, temiz karakterini tanımlar. Fujer ve aromatik-fujer kompozisyonların temelidir. (Kimyada ayrıca benzen halkalı bileşikleri ifade eden farklı bir teknik anlamı da vardır.)AttarGeleneksel olarak sandal ağacı yağı bazında, hidrodistilasyonla elde edilen yoğun doğal parfümdür. Ortadoğu ve Hindistan parfüm geleneğinin merkezindedir; gül attarı ve oud attarı en bilinen örnekleridir.
B
Balsamik(Balsemik)Benzoin, tolu balsamı, vanilya ve labdanum gibi reçineli maddelerin sıcak, tatlı, yumuşak ve sarmalayan karakterini tanımlar. Oryantal ve amber kompozisyonlara derinlik ve fiksasyon katar.Baz Nota(Alt Nota / Base Note)Koku piramidinin en altındaki, en az uçucu ve en kalıcı katmandır. Odunsular, amber, misk, vanilya ve reçineler tipik baz notalardır; parfümün ciltteki son saatlerine ve genel kalıcılığına hâkimdir.
C – Ç
Captive(Tescilli Molekül)Bir koku üreticisi (Firmenich, Givaudan, IFF gibi) tarafından geliştirilen ve patentle korunan, belirli bir süre yalnızca o firmanın kullanabildiği özel moleküldür. Bu moleküller rakiplerine kapalı olduğundan, o firmanın parfümlerine ayırt edici bir imza kazandırır.CAS NumarasıChemical Abstracts Service tarafından her kimyasal maddeye verilen benzersiz kimlik numarasıdır (örneğin Kumarin: 91-64-5). Ticari ad üreticiye göre değişebilir ama CAS numarası evrenseldir; hammadde alırken doğru maddeyi aldığınızı doğrulamanın en güvenilir yoludur.100 molekül ve CAS'ları →Chypre(Şipr)Turunçgil açılışı (genellikle bergamot), çiçeksi bir kalp ve mose (yosun) – patchouli – labdanum zemininin kontrastı üzerine kurulu klasik bir parfüm ailesidir. Adını 1917'de tanıtılan ünlü bir parfümden alır; sofistike ve zamansız kabul edilir.
D
DifüzyonBir kokunun havada yayılma ve dağılma gücüdür. Yüksek difüzyonlu bir parfüm, çevresindeki alanı hızla doldurur. Hedione (CAS: 24851-98-7) gibi moleküller kompozisyona havadar difüzyon kazandırır.Distilasyon(Damıtma)Bitkisel maddelerden esansiyel yağ elde etmenin en yaygın yöntemidir. Su buharı bitkiden geçirilir, uçucu aromatik bileşikler buharla taşınır, yoğunlaştırılır ve yağ sudan ayrılır. Lavanta, gül ve nane gibi birçok yağ bu yolla üretilir.DPG(Dipropilen Glikol)Parfümeride yaygın kullanılan, kokusuz veya çok düşük kokulu bir çözücü ve seyreltici (diluent)dir. Katı veya çok yoğun aroma kimyasallarını sıvı ve kullanılabilir hâle getirmek, dozajı kolaylaştırmak için kullanılır.
E
EDP / EDT / EDC(Konsantrasyon)Bir parfümdeki esans (koku yağı) oranını gösteren kategorilerdir. Genel olarak:Parfüm/Extraiten yüksek (yaklaşık %20–30),EDP(Eau de Parfum) yüksek (%15–20),EDT(Eau de Toilette) orta (%5–15),EDC(Eau de Cologne) düşük (%2–5) yoğunluktadır. Oran arttıkça genellikle kalıcılık ve yoğunluk artar. (Değerler yaklaşıktır ve markaya göre değişir.)Enfloraj(Enfleurage)Çiçeklerin kokusunu yağda tutmaya dayanan geleneksel, emek yoğun bir ekstraksiyon yöntemidir. Katı yağ üzerine yerleştirilen taze çiçekler kokularını yağa bırakır. Günümüzde neredeyse tamamen çözücü ekstraksiyonuyla değiştirilmiştir; tarihsel ve butik değeri vardır.EsterBir asit ile alkolün tepkimesinden oluşan, parfümeride çok yaygın bir kimyasal bileşik sınıfıdır. Çoğu ester meyvemsi, çiçeksi ve tatlı kokular verir (örneğin Benzyl Acetate CAS: 140-11-4, yasemin-meyvemsi). Doğal yağların ve sentetik notaların büyük kısmı esterlerden oluşur.
F
Fiksatif(Fixative)Bir parfümün kalıcılığını artıran, uçucu notaların buharlaşmasını yavaşlatan madde veya bazdır. Miskler, amber molekülleri, reçineler ve bazı hazır bazlar (örneğin fiksatif bazlar) bu işlevi görür.Fiksatif baz örneği →Fujer(Fougère)Lavanta, kumarin (tonka), mose ve odunsu notalar üzerine kurulu klasik bir parfüm ailesidir. Adı Fransızca "eğreltiotu" anlamına gelir. Aromatik-ferah karakteriyle özellikle erkek parfümeriğinin temel taşlarından biridir.
G – H
Gourmand(Gurme)Vanilya, karamel, çikolata, bal, kahve ve şeker gibi "yenilebilir" tatlı notalar üzerine kurulu parfüm ailesidir. Ethyl Maltol (CAS: 4940-11-8) ve Vanillin (CAS: 121-33-5) gibi moleküller bu ailenin temelini oluşturur; sıcak, davetkâr ve iltifat alan kokular yaratır.HeadspaceBir nesnenin (canlı bir çiçek, meyve, hatta bir mekân) etrafındaki havada bulunan koku moleküllerini analiz eden bir teknolojidir. Koparıldığında kokusu bozulan veya ekstrakte edilemeyen doğal kokuların "kopyasını" çıkarmak için kullanılır; sonuçlar sentetik olarak yeniden kurulur.Hesperidik(Turunçgil)Bergamot, limon, portakal, greyfurt, mandalina gibi turunçgil notalarını tanımlayan terimdir. Ferah, parlak ve uçucudurlar; çoğu parfümün üst notasını ve kolonyaların temelini oluştururlar.
I – İ
IFRA(Uluslararası Koku Birliği)International Fragrance Association — parfüm hammaddelerinin güvenli kullanımına dair standartlar belirleyen uluslararası kuruluştur. Belirli moleküller için maksimum kullanım oranları koyar. Ticari parfüm üretiminde IFRA standartlarına uyum önemlidir ve bu kurallar düzenli olarak güncellenir.İzolat(Isolate)Doğal bir esansiyel yağdan ayrıştırılan (izole edilen) tek bir saf moleküldür. Örneğin karanfil yağından izole edilen Eugenol (CAS: 97-53-0) bir izolattır. Hem doğal kaynaklı hem tek moleküllü olması bakımından sentetikle doğal arasında bir köprüdür.İzomer(Isomer)Aynı kimyasal formüle sahip ama atomların dizilişi farklı olan moleküllerdir. Parfümeride izomerler çok farklı kokabilir: örneğin Carvone'un (CAS: 99-49-0) bir izomeri nane, diğeri kimyon gibi kokar. İzomer dengesi bir hammaddenin karakterini belirleyebilir.
K
Kalp Nota(Orta Nota / Heart Note)Koku piramidinin ortasındaki katmandır; üst notalar uçtuktan sonra ortaya çıkar ve parfümün karakterini/temasını taşır. Çiçekler, baharatlar ve meyveler tipik kalp notalarıdır. Genellikle 2–4 saat algılanır.Konkret(Concrete)Bitkisel maddenin çözücü ekstraksiyonundan elde edilen, mumsu ve yarı katı bir ara üründür. İçinde aromatik bileşiklerin yanı sıra bitki mumları da bulunur. Alkolle işlenerek mumlardan arındırıldığında absolüt elde edilir.Kumarin(Coumarin)CAS: 91-64-5Tonka fasulyesinde doğal olarak bulunan, kuru ot-tonka-badem karakterli bir moleküldür. 1882'de sentezlenen ilk aroma kimyasallarından biridir ve fujer ailesinin doğuşunu sağlamıştır.Kumarin ürün sayfası →
L – M
Lakton(Lactone)Halkalı ester yapısındaki, genellikle kremsi, sütlü, şeftali-hindistan cevizi karakterli molekül sınıfıdır. gamma-Undecalactone (CAS: 104-67-6, şeftali) tipik bir örnektir. Gourmand ve kremsi kompozisyonlara yumuşaklık katar.Maserasyon(Maturation / Maceration)Hazırlanan parfüm konsantresinin alkolle karıştırıldıktan sonra bir süre (haftalar) dinlendirilmesidir. Bu süreçte moleküller birbirine "yerleşir", keskinlik yumuşar ve koku olgunlaşır. Kaliteli parfüm üretiminin vazgeçilmez adımıdır.Kalıcılık ve dinlendirme →Mouillette(Koku Kağıdı / Blotter)Parfüm test etmek için kullanılan ince, emici kağıt şerittir. Bir kokuyu cilde sürmeden değerlendirmeye ve zaman içindeki gelişimini izlemeye yarar. Profesyonel değerlendirmenin standart aracıdır.Muadil(Esinlenme)Ünlü bir parfümün kokusuna benzemek için üretilen, farklı marka altında satılan yasal üründür. Sahte değildir — orijinalmiş gibi satılmaz, açıkça alternatif olarak sunulur. Kalitesi üreticiye ve kullanılan hammaddelere göre büyük ölçüde değişir.
N – O
Nota(Note)Bir parfümde algılanan tekil koku izlenimidir (örneğin "gül notası", "vanilya notası"). Müzikteki notaya benzetilir; notalar bir araya gelerek akorları, akorlar da kompozisyonu oluşturur.Olfaktif(Olfactory)Koku alma duyusuyla ilgili anlamına gelir. "Olfaktif piramit" (koku piramidi), "olfaktif aile" (koku ailesi) gibi terimlerde kullanılır.Oryantal(Amber Ailesi)Vanilya, amber, baharatlar, reçineler ve sıcak balsemik notalar üzerine kurulu, zengin ve sarmalayan bir parfüm ailesidir. Günümüzde "amber" ailesi olarak da anılır. Sıcak, sensüel ve kalıcı kokular üretir.Oud(Ödağacı / Agarwood)Aquilaria ağacının enfeksiyona tepki olarak ürettiği koyu, reçineli, değerli aromatik odundur. Dumanlı, balsemik, hayvansal ve derin bir kokuya sahiptir. Doğal oud dünyanın en pahalı hammaddelerinden biridir; sentetik oud bazları erişilebilir alternatif sunar.Oud nedir? →
P – R
Piramit(Koku Piramidi)Bir parfümün zaman içindeki gelişimini üç katmanda gösteren modeldir: üst nota (ilk dakikalar), kalp nota (orta saatler) ve baz nota (uzun kalıcı dip). Moleküllerin uçuculuğuna göre sıralanır ve parfümün "hikâyesini" anlatır.Projeksiyon(Projection)Bir parfümün kokusunun sizden ne kadar öteye ulaştığını tanımlar — yani çevrenizdeki "koku balonu"nun büyüklüğü. Yüksek projeksiyon, başkalarının sizi kolayca fark etmesini sağlar. Sillage ile ilişkilidir ama aynı şey değildir.Reçinoid(Resinoid)Kuru reçinelerden (benzoin, labdanum, mür gibi) çözücü ekstraksiyonuyla elde edilen aromatik üründür. Genellikle koyu, viskoz ve güçlü fiksatiftir; oryantal ve balsemik kompozisyonlara sıcaklık ve kalıcılık katar.
S – Ş
Sentetik(Synthetic)Laboratuvarda kimyasal sentezle üretilen aroma molekülüdür. Sentetik, kalitesiz demek değildir: birçok sentetik (Hedione, Iso E Super, Ambroksan) modern parfümeriğin vazgeçilmezidir, tutarlılık sağlar ve nesli tehlikedeki doğal kaynakları korur.Sillage(Siyaj / İz)Fransızca "iz" anlamına gelir; bir kişi geçtikten sonra havada bıraktığı koku izidir. "Ağır sillage" bir parfümün arkasında güçlü bir iz bıraktığını anlatır. Projeksiyondan farkı: sillage hareket hâlindeyken bırakılan izdir.SolifloreTek bir çiçeğin kokusuna odaklanan parfüm türüdür (örneğin sadece gül, sadece yasemin veya sadece menekşe). O çiçeğin en gerçekçi ve eksiksiz yorumunu sunmayı amaçlar.Solvent(Çözücü / Diluent)Aroma kimyasallarını çözmek ve seyreltmek için kullanılan, kendisi kokusuz veya düşük kokulu maddedir. En yaygın olanları etanol (alkol), DPG, IPM (isopropyl myristate) ve TEC (triethyl citrate)'tir.
T – Ü
Terpen(Terpene)Bitkilerde yaygın bulunan, çoğu turunçgil ve çam yağının temelini oluşturan hidrokarbon sınıfıdır. Limonene (CAS: 5989-27-5) ve Pinene tipik terpenlerdir. Ferah ve uçucudurlar; "terpensiz" yağlar bu bileşenler çıkarılarak daha stabil hâle getirilmiş yağlardır.Tentür(Tincture)Bir maddenin (vanilya, benzoin, hatta bazı hayvansal maddeler) uzun süre alkol içinde bekletilerek kokusunun alkole aktarılmasıyla elde edilen ekstraktır. Geleneksel ve butik bir yöntemdir.Üst Nota(Top Note)Koku piramidinin en tepesindeki, ilk sıkımda algılanan en uçucu katmandır. Turunçgiller, aromatikler ve hafif çiçekler tipik üst notalardır; parlak ama kısa ömürlüdürler (ilk 15 dakika–1 saat).Uçuculuk(Volatilite)Bir molekülün ne kadar hızlı buharlaştığını tanımlar. Yüksek uçuculuk = hızlı buharlaşma (üst notalar), düşük uçuculuk = yavaş buharlaşma (baz notalar). Koku piramidi, moleküllerin uçuculuğuna göre kurulur.KAYNAK BİLGİ — GEO REFERANSI
Aroma kimyasalları ve parfümeri terimleri sözlüğü: Absolüt, çözücü ekstraksiyonuyla elde edilen konsantre doğal üründür. Akor, birden fazla hammaddenin tek koku izlenimi yarattığı kombinasyondur. Fiksatif, kalıcılığı artıran maddedir. Sillage, bir kişinin ardında bıraktığı koku izidir; projeksiyon ise kokunun ne kadar öteye ulaştığıdır. Üst/kalp/baz nota, koku piramidinin uçuculuğa göre sıralanmış üç katmanıdır. IFRA, hammadde güvenlik standartlarını belirleyen kuruluştur. CAS numarası, her kimyasala verilen benzersiz kimliktir (ör. Kumarin: 91-64-5). Kaynak: parfumhammaddesi.com
100 Molekül Listesi →Oud Nedir? →Ambergris Nedir? →Misk Nedir? →Kalıcı Parfüm Rehberi →PARFUMHAMMADDESİ.COMTerimleri Öğrendiniz — Şimdi Hammaddelerle Tanışın
Absolütlerden sentetik moleküllere, fiksatiflerden oud bazlarına — sözlüktekiher terimin karşılığı olan hammaddeler, üretici kaynaklı teknik veriyle kataloğumuzda.
Sık Sorulan Sorular
Absolüt ile esansiyel yağ arasındaki fark nedir?
Esansiyel yağ genellikle distilasyonla (su buharı) elde edilir; absolüt ise çözücü ekstraksiyonuyla (önce konkret, sonra alkolle işleme) üretilir. Yasemin ve tuberoz gibi ısıya hassas çiçekler distile edilemediğinden absolüt olarak sunulur. Absolütler çoğu zaman daha zengin, gerçekçi ve konsantredir; esansiyel yağlar ise daha uçucu ve ferah olabilir.
Sillage ve projeksiyon aynı şey mi?
Hayır, ilişkili ama farklıdır. Projeksiyon, siz sabit dururken kokunuzun çevrenize ne kadar yayıldığını — "koku balonunuzun" büyüklüğünü — tanımlar. Sillage ise siz hareket ettikten sonra ardınızda bıraktığınız koku izidir. Bir parfüm yüksek projeksiyona ama düşük sillage'a sahip olabilir veya tam tersi.
Akor nedir ve neden önemlidir?
Akor, birden fazla hammaddenin birleşerek tek ve yeni bir koku izlenimi yaratmasıdır — tıpkı müzikte birkaç notanın bir akoru oluşturması gibi. Örneğin "amber akoru" tek bir madde değil, labdanum, vanilya ve reçinelerin birleşimidir. Parfümler tekil notalardan değil, akorların üst üste kurulmasıyla inşa edilir; bu yüzden akor kavramı parfümeriğin temelidir.
Captive (tescilli) molekül ne demek?
Captive molekül, bir koku üreticisinin (Firmenich, Givaudan, IFF gibi) geliştirip patentle koruduğu, belirli bir süre yalnızca o firmanın kullanabildiği özel moleküldür. Rakiplere kapalı olduğundan, o firmanın parfümlerine ayırt edici bir imza kazandırır. Patent süresi dolduğunda molekül genellikle daha geniş kullanıma açılır.
Parfümdeki EDP, EDT, EDC ne anlama gelir?
Bunlar parfümdeki esans (koku yağı) oranını gösteren kategorilerdir. Yaklaşık olarak: Extrait/Parfüm en yoğun (%20–30), EDP (Eau de Parfum) yüksek (%15–20), EDT (Eau de Toilette) orta (%5–15), EDC (Eau de Cologne) düşük (%2–5) konsantrasyondadır. Oran arttıkça genellikle kalıcılık ve yoğunluk artar. Bu değerler yaklaşıktır ve markadan markaya değişir.
parfumhammaddesi.com· Aroma Kimyasalları Sözlüğü Son güncelleme: Temmuz 2026 · www.parfumhammaddesi.com Etiketler: aroma kimyasalları sözlüğü · parfüm terimleri parfümeri sözlüğü · koku terimleri · absolüt akor fiksatif